VĨNH TRẠCH NGƯỜI NGHỆ NHÂN KHIẾM THỊ GIỮ LỬA ĐỜN CA TÀI TỬ

   Mất ánh sáng từ năm 5 tuổi, không biết chữ, nhưng bằng nghị lực và niềm đam mê đờn ca tài tử, Nghệ nhân Ưu tú Trần Văn Hùng, sinh năm 1959 (ngụ ấp Trung Bình Tiến, xã Vĩnh Trạch) đã vượt qua mặc cảm, trở thành người sáng tác, biểu diễn và truyền dạy đờn ca tài tử được nhiều người yêu mến.

   Tiếng đờn vượt qua nghịch cảnh

   “Lem mù” hay “Tư Lem” là cách gọi thân thương của bà con dành cho Nghệ nhân Ưu tú Trần Văn Hùng. Trong căn nhà nhỏ ở ấp Trung Bình Tiến, tiếng đờn của ông vẫn đều đặn ngân lên. Với người nghệ nhân khiếm thị, đờn ca tài tử không chỉ là niềm đam mê mà còn là người bạn đồng hành giúp ông vượt qua nghịch cảnh.

   Nhớ lại những năm tháng đầu đời, ông Tư Lem cho biết, đến năm 5 tuổi, ông vẫn có một tuổi thơ bình thường như bao đứa trẻ khác. Một cơn sốt phát ban khiến đôi mắt ông mất hẳn ánh sáng. Từ một cậu bé hiếu động, ông trở nên mặc cảm, thu mình trong nhà.

   “Tôi hụt hẫng và tuyệt vọng vì không còn nhìn thấy ánh sáng, không được cùng bạn bè vui chơi. Tôi khóc rất nhiều. Nhờ sự kiên nhẫn, yêu thương và động viên của cha mẹ, tôi dần lấy lại tinh thần. Tôi mê đờn nên ba mời thầy về dạy nhịp phách. Chưa đầy một tháng, tôi đã thành thạo những ngón đờn được truyền dạy. Sau một năm, tôi trở thành người biết đờn có tiếng trong xóm”, ông Tư Lem nhớ lại.

   Khoảng 15 tuổi, tiếng đờn đã giúp ông vượt qua mặc cảm, tự tin hòa nhập với cuộc sống. Từ đó, đờn ca tài tử trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc đời ông.

   Sáng tác bằng trí nhớ và cảm nhận

   Điều đáng quý ở Nghệ nhân Ưu tú Trần Văn Hùng là tinh thần học hỏi và khả năng sáng tác. Không nhìn thấy ánh sáng, không biết chữ, ông vẫn sáng tác hàng trăm bài ca cổ với nhiều đề tài khác nhau.

   Trong câu lạc bộ đờn ca tài tử ở địa phương, nhiều thành viên từng được ông sáng tác những bài ca phù hợp với chất giọng và phong cách riêng. Nội dung sáng tác đa dạng, từ tình yêu đôi lứa, quê hương, đất nước đến những câu chuyện lịch sử và các vấn đề trong đời sống.

   Không biết chữ nhưng ông có cách riêng để tiếp nhận thông tin và tích lũy kiến thức. Chiếc radio trở thành người bạn gắn bó với ông trong nhiều năm.

   “Tôi bị khiếm thị, không biết chữ nhưng có chiếc radio làm bạn. Hầu như tối nào tôi cũng bật radio nghe tin tức thời sự. Tôi thích nghe những câu chuyện lịch sử dân tộc. Chiếc radio vừa là người bạn, vừa là người thầy, giúp tôi có thêm kiến thức và cảm hứng để sáng tác”, ông Tư Lem chia sẻ.

   Từ những thông tin nghe được, ông ghi nhớ, suy ngẫm rồi chuyển thành những câu ca, giai điệu. Chính cách học đặc biệt ấy giúp ông không ngừng sáng tác và làm phong phú vốn kiến thức của mình.

   Đưa thông tin tuyên truyền vào lời ca

   Trong quá trình hoạt động đờn ca tài tử, ông Tư Lem có người bạn tri kỷ là bác sĩ chuyên khoa I Trần Kim Sơn. Từ mối quan hệ trong công việc, hai người dần gắn bó và hỗ trợ nhau trong hoạt động văn hóa, tuyên truyền.

   Ông Sơn chia sẻ với ông Tư Lem những kiến thức về dân số, kế hoạch hóa gia đình và các vấn đề xã hội. Từ đó, ông Tư Lem sáng tác những bài ca cổ có nội dung tuyên truyền gần gũi, dễ nhớ.

   “Biết anh Tư Lem qua một cộng tác viên dân số. Khi đó, anh đã có một sáng tác rất ấn tượng về tuyên truyền sinh đẻ có kế hoạch. Thấy được tài hoa của anh, tôi tìm đến giao lưu, kết bạn. Anh dạy tôi đờn hát, tôi chia sẻ với anh về công việc, chính sách dân số và những vấn đề trong cuộc sống”, bác sĩ Trần Kim Sơn cho biết.

   Từ khi có những sáng tác của ông Tư Lem, bác sĩ Trần Kim Sơn thường đồng hành cùng người bạn trong các buổi tuyên truyền về dân số, kế hoạch hóa gia đình, phòng, chống bạo lực gia đình, khám sức khỏe tiền hôn nhân...

   Theo bác sĩ Trần Kim Sơn, việc chuyển tải thông tin bằng lời ca, tiếng đờn giúp các nội dung tuyên truyền trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận hơn. Qua những buổi tuyên truyền, nhận thức của người dân về kế hoạch hóa gia đình và phòng, chống bạo lực gia đình từng bước được nâng lên.

   Không chỉ sáng tác, Nghệ nhân Ưu tú Trần Văn Hùng còn tích cực tham gia biểu diễn và truyền dạy đờn ca tài tử. Với ông, việc truyền nghề cho thế hệ trẻ là cách thiết thực để tiếp nối những giá trị văn hóa truyền thống.

   Tiếp tục truyền lửa

   UBND xã Vĩnh Trạch cũng vừa tổ chức trao trợ cấp cho Nghệ nhân Ưu tú Trần Văn Hùng. Tại buổi trao trợ cấp, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Trạch Nguyễn Thiện Bảo ghi nhận, biểu dương những đóng góp của ông trong gìn giữ, bảo tồn và phát huy nghệ thuật đờn ca tài tử. Chủ tịch UBND xã Vĩnh Trạch mong muốn Nghệ nhân Ưu tú Trần Văn Hùng tiếp tục phát huy tâm huyết, kinh nghiệm, tích cực truyền dạy nghệ thuật đờn ca tài tử cho thế hệ trẻ, góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tại địa phương.

   Dịp này, Nghệ nhân Ưu tú Trần Văn Hùng được nhận 29,25 triệu đồng tiền trợ cấp theo Nghị định số 215/2025/NĐ-CP của Chính phủ, tương ứng 9 tháng, mỗi tháng 3,25 triệu đồng.

   Đón nhận sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương, ông Tư Lem bày tỏ vui mừng, xúc động và cho biết sẽ tiếp tục đóng góp, truyền dạy, góp phần gìn giữ và phát huy nghệ thuật đờn ca tài tử trong cộng đồng.

   Danh hiệu “Nghệ nhân Ưu tú” là sự ghi nhận đối với những đóng góp của ông trong quá trình gìn giữ, phát huy nghệ thuật truyền thống, đồng thời là động lực để ông tiếp tục gắn bó với đờn ca tài tử.

   Từ một cậu bé mất ánh sáng khi mới 5 tuổi, Trần Văn Hùng đã tìm thấy “ánh sáng” của riêng mình trong tiếng đờn, lời ca. Hơn nửa thế kỷ gắn bó với đờn ca tài tử, ông không chỉ vượt qua nghịch cảnh mà còn góp phần trao truyền tình yêu nghệ thuật truyền thống đến cộng đồng và thế hệ trẻ./.

Mỹ Nga (Trung tâm DVTH xã Vĩnh Trạch)